“گەشتی ژنێتی: دایکایەتی، هاوسەرگیری زوو و خۆڕاگری”

لە هەوڵێکدا بۆ دۆزینەوەی ئەزموونی ئاڵۆز و هەمەجۆری ژنان لە سەرانسەری جیهاندا، لە 24 ی نیسان بەشی ئینگلیزی وۆرکشۆپێکی نێودەوڵەتی بە ناونیشانی “گەشتی ژنێتی: دایکایەتی، هاوسەرگیری زوو و خۆڕاگری” سازکرد. وۆرکشۆپەکە توێژەران و چالاکوانان و سیاسەتمەدارانی وڵاتانی جیاوازی کۆکردەوە بۆ تاوتوێکردن و لێکۆڵینەوە لە ئاستەنگەکان و سەرکەوتنەکانی ئەو ژنانەی کە مامەڵە لەگەڵ دایکایەتی و هاوسەرگیری پێشوەختە دەکەن و ئەو خۆڕاگرییەی کە لە ڕووبەڕووبوونەوەی ناخۆشیدا نیشانی دەدەن.

ئامانج لە وۆرکشۆپەکە پەرەپێدانی دیالۆگ و ئاڵوگۆڕی بیروڕا بوو بە بەشداری چالاکانەی ئەم توێژەرانەی خوارەوە:
دکتۆر یوسف ئەلراوی – پسپۆڕی تەندروستی گشتی، نەتەوە یەکگرتووەکان

تەفان کەمال کەریم – بەشی ئینگلیزی زانکۆی جیهان سلێمانی

خاتوو ڕاما دیبە ، سەرۆکی زمان و زانستە کۆمەڵایەتییەکان – یانەی مامۆستای تایبەت لە دوبەی

دکتۆر ڕۆزا مەجید – نەخۆشخانەی فێرکاری منداڵبوون سلێمانی

دکتۆر باتول حەسەن خۆجە (بەڕێوەبەر)

پسپۆڕان جەختیان لەسەر چۆنیەتی بەهێزکردنی ژنان کردووە، بەتایبەتی لەو ناوچانەی کە هاوسەرگیری پێشوەخت و دەستگەیشتنی سنووردار بە خوێندن باوە. قسەکەرانی سەرەکی جەختیان لەسەر گرنگی تێگەیشتن لە ئەزموونی جۆراوجۆری ژنان و پێویستی سیاسەتی گشتگیر کردەوە کە پێداویستییە تایبەتەکانیان چارەسەر بکات.

گرنگی سەرەکی وۆرکشۆپەکە گفتوگۆ بوو لەسەر هاوسەرگیری زوو و کاریگەرییەکانی لەسەر ژیانی ژنان. بەشداربووان ئەنجامەکانی توێژینەوەکە و چیرۆکی کەسیان باسکرد و تیشکیان خستە سەر دەرەنجامەکانی هاوسەرگیری پێشوەختە وەک دەرفەتی خوێندنی سنووردار، مەترسی تەندروستی و سەربەخۆیی ئابووری سنووردار. ستراتیجی چارەسەرکردنی هاوسەرگیری پێشوەخت تاوتوێکران و جەختیان لەسەر پەروەردە، بەشداری کۆمەڵگا و چاکسازی یاسایی کرد.

دایکایەتی بابەتێکی گرنگی تری گفتوگۆکانی وۆرکشۆپەکە بوو. بەشداربووان باسی ئەو ئاستەنگیانەیان کرد کە ژنان لە کاتی دووگیانی، منداڵبوون و دایکایەتیدا ڕووبەڕووی دەبنەوە.

خۆبەخشەکان

هیچ خۆبەخشێک بۆ ئەم چاڵاكییە زیاد نەکراوە.

لە چوارچێوەی کاری خۆبەخشی دەزگای زەکاتی زانست لە زانکۆی جیهان سلێمانی، لە ڕێکەوتی ٢٩ / ٤ / ٢٠٢٦، سەنتەری پەرەپێدانی کار (CDC) لە زانکۆی جیهان-سلێمانی بە هاوکاری زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی، وۆرک شۆپێکی هاوبەشیان لەسەر ژیریی دەستکرد ساز کرد.

لە چالاکییەکی زانستیی هاوبەشدا و بە ئامادەبوونی ژمارەیەکی بەرچاو لە مامۆستایان و خوێندکاران، زانکۆی جیهان-سلێمانی و زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی وۆرک شۆپێکیان لەژێر ناونیشانی “ژیریی دەستکرد لە خوێندنی باڵادا: دەرفەتێکی شۆڕشگێڕانە یان مەترسییەکی زانستی؟” لە هۆڵی سیمینارەکان بەڕێوەبرد. لە سەرەتای وۆرک شۆپەکەدا، م. باسۆز تۆفیق ئەحمەد وەک بەڕێوەبەری پانێڵەکە، تیشکی خستە سەر گرنگیی بابەتەکە و ئامانجی کۆبوونەوەی پسپۆڕانی جیاواز بۆ تاوتوێکردنی کاریگەرییەکانی ئەم تەکنەلۆژیا نوێیە لەسەر ئایندەی خوێندنی باڵا.

لە تەوەری یەکەمی پانێڵەکەدا، م. شێرکۆ حەمەلاو مراد وەک پسپۆڕی بواری ئینفۆرماتیک و ژیریی دەستکرد، تیشکی خستە سەر پەیوەندیی نێوان ژیریی دەستکرد و چۆنیەتیی بەکارهێنانی لە بواری خوێندن لە ناو پۆڵدا، و ڕوونی کردەوە کە چۆن دەکرێت ئەم تەکنەلۆژیایە بۆ خزمەتی توێژینەوەی زانستی و باشترکردنی ئاستی ئەکادیمی بەکاربهێنرێت. پاشان پ.ی.د. فریاد خالد محەمەد، وەک پسپۆڕی ئەندازیاریی سۆفتوێر، باسەکەی تەرخان کرد بۆ ڕوونکردنەوەی لایەنە تەکنیکییەکانی ژیریی دەستکرد و ئەو گۆڕانکارییە بنەڕەتییانەی کە لە سیستەمی فێربووندا دروستی دەکات. لە کۆتایی پانێڵەکەدا، م. ئەحمەد ڕەمەزان ڕەشید، وەک پسپۆڕی بواری Machine Learning (فێربوونی ئامێر)، جەختی لەسەر گرنگیی هۆشیاری لە بەکارهێنانی ئەم ئامرازانە و کاریگەرییان لەسەر گەشەپێدانی تەکنەلۆژیا کردەوە. وۆرک شۆپەکە بە گفتوگۆیەکی کراوە و ئاڵوگۆڕی بیروڕا لە نێوان پانێڵیستەکان و ئامادەبووان کۆتایی هات.

لە چوارچێوەی کاری خۆبەخشی دەزگای زەکاتی زانست لە زانکۆی جیهان سلێمانی، لە ڕێکەوتی ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦، سەنتەری پەرەپێدانی پیشەیی (CDC) بە هاوکاریی بەشی زانستی کۆمپیوتەر، وۆرکشۆپێکی هاوبەشیان لەژێر ناونیشانی “هۆشیاریی ئاسایشی ئەلیکترۆنی” بە سەرکەوتوویی بەڕێوەبرد. ئامانجی ئەم چالاکییە، بەرزکردنەوەی ئاستی تێگەیشتنی خوێندکاران بوو دەربارەی ئاستەنگەکانی ئاسایشی دیجیتاڵی و پێشخستنی ممارەسە سەلامەتەکان لە جیهانی ئۆنلایندا.
وۆرکشۆپەکە لەلایەن هەر یەک لە بەڕێزان: م. ی. شێرکۆ حەمەلاو لە زانکۆی جیهان-سلێمانی و م. ی. سنوور جەمال لە زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی پێشکەشکرا. ئامادەکاران تیشکیان خستە سەر هەڕەشە باوەکانی جیهانی ئەلیکترۆنی وەک: فیشینگ (Phishing)، بەرنامە زیانبەخشەکان و ئەندازیاریی کۆمەڵایەتی، هاوکات باسیان لە ستراتیژییە کردارییەکان کرد بۆ پاراستنی زانیارییەکان و بەڕێوەبردنی بەهێزی وشەی نهێنی.
یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی ئەم دانیشتنە، شێوازە کارلێککارانەکەی بوو، کە گفتوگۆی ڕاستەوخۆ، نموونەی واقیعی و چالاکیی بنەمادار بە سیناریۆی جیاوازی لەخۆگرتبوو. بەشداربووان چالاکانە لەگەڵ پێشکەشکاران ئاڵوگۆڕی بیروڕایان کرد، ئەمەش وایکرد وۆرکشۆپەکە هەم زانیاریبەخش و هەم کاریگەر بێت.
چالاکییەکە بە پێزانین بۆ پێشکەشکاران و دووپاتکردنەوەی پابەندیی بەردەوامی سەنتەری پەرەپێدانی پیشەیی (CDC) بۆ ڕێکخستنی دەستپێشخەریی زیاتر، کە هۆشیاریی ئاسایشی ئەلیکترۆنی لەنێو خوێندکاراندا بەهێزتر دەکات، کۆتایی هات.

لە چوارچێوەی کاری خۆبەخشی دەزگای زەکاتی زانست لە زانکۆی جیهان- سلێمانی، سەنتەری پەرەپێدانی کار (CDC) لە زانکۆی جیهان-سلێمانی، لە ڕێکەوتی ٢٣/٠٢/٢٠٢٦ بە هەماهەنگی ڕێکخراوی (Step Iraq)، خولێکی ڕاهێنانی دوو ڕۆژەی بۆ خوێندکارانی قۆناغی دووەمی بەشی زانستی کۆمپیوتەر کردەوە. خولەکە بە مەبەستی فێرکردنی خوێندکاران بوو لەسەر چۆنیەتی دروستکردنی (CV) بە شێوازێکی ئەکادیمی و پڕۆفیشناڵ، هەروەها ڕاهێنانیان پێ کرا لەسەر چۆنیەتی خۆ ئامادەکردن بۆ چاوپێکەوتنی کار و زیادکردنی هەلی بەدەستهێنانی پیشە لە داهاتوودا.