ل ڕێکەفتی 2026/6/24، د چارچۆڤێ چالاکییێن هۆشیاری و ڕەوشەنبیریا گشتی یێن دەزگایێ (زەکاتا زانستی) ل زانکۆیا جیهان-دهۆک، سمینارەک هاتە ئەنجامدان ل ژێر ناڤونیشانێ:
(چەوانیا خواندنا ئەنجامێن پشکنینێن تاقیگەهێ)، ژ لایێ ماموستا (هێلین مستەفا حاجی)، بریاردەرا بەشێ سرکردنێ.
د سمینارێ دا باس ل سەر شێوازێ دروست یێ خواندن و تێگەهشتنا ئەنجامێن پشکنینێن پزیشکی یێن تاقیگەهێ هاتە کرن، دگەل ڕوونکرنا نیشاندەرێن سەرەکی یێن د ناڤ ڕاپۆرتێن پزیشکی دا داکو گرنگى ب ئاستێ هۆشیاریا تەندروستی یا گشتی بهێتە دان و چەوانیا جوداکرنا ڕێژەیێن سروشتی ژ یێن نەدروست.
ل ڕێکەفتی ٢٧ی حوزەیرانا ٢٠٢٦ێ، د ڕێورەسمەکێ ئەکادیمی دا ب ئامادەبوونا سەرۆکا بەشیَ شيكاريا نةخوَشيان و سەرجەم مامۆستایان، دوماهی ب خولا زەکاتا زانستی هات ئەوا ل ژێر ناڤ ونیشانێ (Foundation of Microbiology) هاتبوو ڕێکخستن ژلایێ مامۆستایان (م.هـ. هوزان قاسم) و (م.هـ. شێروان حسین).
د ڕێورەسمی دا، باوەرنامەیێن پشکداریێ پێشکيَشی بەشداربوویێن خولێ هاتنە کرن. هەروەسا سەروکاتیا بەشی دەستخۆشی ل ڕێکخەرێن خولێ کر و هیڤیا بەردەوامیێ و سەرکەفتنێ بۆ بەشداربوویان خواست د پرۆسەیا فێربوونێ و ثيَشظةبرنا شیانێن وان یێن پراکتیکی دا.
ل دويف راسپاردێن بەردەوام یێن بەرێز (پ.د.زیرڤان عبدالمحسن أسعد) سەرۆکێ زانکویێ ، ژ بۆ گرنگیدان ب پێشکێشکرنا بەرنامێن هۆشیاری و گەشەپێدانێ بۆ هەمی پێکهاتێن جڤاکی، و د چارچۆڤێ چالاکیێن بەردەوام یێن دەزگەهێ زەکاتا زانستی دا ل زانکۆیا جیهان-دهۆک، ل رۆژا سێشەمبی رێکەفتی ١١ێ تەباخا ٢٠٢٦ێ، سمینارەکا تایبەت ل دۆر “ڤێراگەهشتنێن دەسپێکى” هاتە پێشکێشکرن.
ئەڤ سمیناره ژ لایێ بەڕێزان “بسام شوکت” و “کارزان اسماعيل” ڤەگێرێن تاقیگەهێن پزیشکی ل زانکۆیێ هاتە پێشکێشکرن بۆ پشکدارێن خولا پێنجێ یا پیداگۆجی. تێدا ب تێروتەسەلی باس ل بنەمایێن ڤێراگەهشتنێن دەستپێکی، ڕێکارێن بلەز بۆ رزگارکرنا ژیانا نەخۆشان، و چەوانیا سەرەدەریکرنێ دگەل بارودۆخێن نەئارام هاتە کرن ژ بۆ پاراستنا ساخلەمیا جڤاکی.
ل دویف ڕاسپاردەیێن ڕێزدار (پ. د. زیرڤان عبدالمحسن اسعد) سەرۆکێ زانکۆیا جیهان-دهۆک بۆ گەشەپێدان و گرنگیدان ب پرۆژەیێن هۆشیاریێ بۆ چین و تەخێن جودا یێن جڤاکی، د بەردەوامیا چالاکیێن بەرنامێ (زەکاتا زانستی) دا، بەشێ شیکاریا نەخۆشیان ب هەڤکاری دگەل ڕێڤەبەریا گشتی یا گەشت و گوزار ل دهۆکێ، وۆرکشۆپەک ل دۆر هۆشیاریا ساخلەمی ل ڕۆژا دوشەمبی ڕێکەفتی ٢٢/٦/٢٠٢٦ هاتە ڕێکخستن.
د ڤێ وۆرکشۆپێ دا، بابەت ژ لایێ (م.هـ.ئاڤا حمدي سعید) ڤە هاتنە پێشکێشکرن، و خانم (هۆژین احمد) وەک ڕێکخەرا ڤێ چالاکیێ دا. ئەڤ کارە د چارچۆڤێ ستراتیجیا زانکۆیێ دا دهێت بۆ پتر خزمەتکرنا جڤاکی و بەڵاڤکرنا هۆشیاریا تەندروستی.
ل ژێر چاڤدێريیا سەرۆکاتیا زانکۆیێ، و د چارچووڤێ بەرنامێ گشتی یێ دەزگایێ زەکاتا زانستى بۆ ثێشڤەبرن و لایەنێ رەوشەنبیری و هۆشیاریا گشتی، بەشێ (سرکردنێ) ل زانکۆیا جیهان-دهۆک خۆلەکا تایبەت و پێدڤی بن ناڤێ “هۆشیاریا ساخلەمى بۆ چاڤدێرێن نەخۆشان” ڤەکر.
د ئێکەم رۆژا خۆلێ دا، ل رێکەفتی 2026/6/23، ئێکەم وانە هاتە پێشکێشکرن ژلایێ بەرێزان مامۆستا (بسام شوکت) و مامۆستا (کارزان اسماعیل)، کو تێدا ب هووربینی بەشداربوو ئاشنا کرن ل سەر چەوانیا سەرەدەریێ و پێشکێشکرنا چاڤدێريیا دروست بۆ نەخۆشان د دەمێن جودا جودا دا.
ئەڤ خۆلە دێ بۆ ماوێ ٢ رۆژان یا بەردەوام بیت و تایبەتە ب ستافێ ئەکادیمی (مامۆستا) و فەرمانبەرێن زانکۆیێ، ب مەرەما زێدەکرنا شارەزایی وپێشڤەبرنا شیانێن وان یێن ساخلەمى د ژیانا رۆژانە دا.
ل دویف راسپاردێن بەردەوامێن سەرۆکێ زانكویا جیهان-دهۆک بەرێز (پ.د.زیرڤان عبدالمحسن أسعد) ب مەبەستا گرنگیدان ب پرۆژێ خۆبەخشی یێ دەزگەهێ زەکاتا زانستی و پێشکێشکرنا خزمەتێن ئەکادیمی، چالاكیێن خولا بێ بەرامبەر ل دۆر تاقیگەهێن پزیشکی ل ژێر ناڤونیشانێ (Introduction to Medical Laboratory) دهستپێکرن.
ئەڤ خولە ژلایێ بەرێز (م. دیار صباح صالح) ڤەگێرێ تاقیگەهێن پزیشکی ل زانکویا جیهان-دهۆک دهێتە پێشکێشکرن، کو تێدا باس ل چەندین بابەتێن زانستی و فێربوونا پشکنینێن تاقیگەهی ب شێوازەکێ کرداری بۆ بەشداربویان دکەت.
ئەڤ خولە دێ بۆ ماوێ پێنج ڕۆژان بەردەوام بیت، ژ ڕێکەفتی 23 تا 27 / 8 / 2026، ب مەبەستا بهێزکرنا شیانێن بەشداربویان د بیاڤێ پشکنینێن پزیشکی دا.
ل رێکەفتى ٢٠٢٦/٦/٢٠، د چارچۆڤێ بەرنامێ دەزگایێ زەكاتا زانستی دا، کۆلێژا دەرمانسازی ل زانکۆیا جیهان–دهۆک خولەکا مهشقا پراکتیکى و تهكنيكى ب ناڤێ “بنیاتێن پراکتیزەکرنا دەرمانسازیێ” بۆ قوتابیێن کۆلێژ و بەشێن دەرمانسازیێ دەستپێکر، کو ژ لایێ د. زیاد عبدالله بشیر ڤە دهێتە پێشکێشکرن.
ئەڤ خولە بۆ ماوێ دوو رۆژان دێ یا بەردەوام بیت، و ئارمانج ژێ پێشکێشکرنا زانیاری و شارەزاییێن بنیاتینە بۆ کارکرنێ د بیاڤێ دەرمانسازیێ دا ب رێكا تێكهڵكرنا تێگەهێن زانستی و ڕاهێنانا پراکتیكی د ناڤ تاقیگەهێ دا، دا کو پشکداربوو شارەزاییەکا دەستپێکێ د خزمەتگوزاریێن دەرمانسازیێن جڤاکی و تەکنیکێن بەرهەڤکرنا بەرهەمێن پزیشکی دا ب دەست ڤە بینن.
ل دویف راسپاردەیێن سەرۆکێ زانکۆیا جیهان-دهۆک بەرێز (پ. د. زیرڤان عبدالمحسن اسعد)، د چارچووڤێ دەزگایێ زەکاتا زانستی یێ هۆشیاری و گەشەپێدانێ، ب مەرەما خزمەتکرنا تەخ و چینێن جودا یێن جڤاکی.
بەشێ تەکنۆلۆژیا وێنەگرتنا تیشکێ، ل ڕۆژا شەمبی ڕێکەفتی (1/8/2026)، کو هەڤدەمه دگەل ڕۆژا جیهانیا شیردانا سروشتی ب سەرپەرشتیا سەرۆکێ بەشی (م. ملت حسین مصطفی) چەندین شیڕەت و ئامۆژگاریێن گرنگ ل دور مفایێن شیردانا سروشتی بۆ ساخلەمیا زارۆکی هاتنە پێشکەشکرن، هەروەسا چەندین دیاری ژی ب سەر بەشداربوویان دا هاتنە بەلاڤکرن.
فێرخوازانی بەشی بایۆمیدیکاڵ بەشدارییان لە کۆنفرانسی ڕۆژی جیهانیی نەخۆشیی شەکرەدا کرد، کە لەلایەن ڕێکخراوی تەندروستیی ئاشتی بە هەماهەنگی لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستیی هەولێر ڕێکخرابوو.
چالاکییەکە ڕۆژی دووشەممە، ڕێکەوتی ٢٤/١١/٢٠٢٥، لە هۆتێل ڕادیسۆن لە شاری هەولێر بەڕێوەچوو و، بە وتەی (ئومێد خۆشناو) پارێزگاری هەولێر دەستی پێ کرد و، تێیدا جەختی لە گرنگیی بەرزکردنەوەی هۆشیاری دەربارەی نەخۆشیی شەکرە و ڕۆڵی ڕۆشنبیری تەندروستی لە سنووردارکردنی بڵاوبوونەوەی لە کۆمەڵگەدا کردەوە.
هاوکات لە چوارچێوەى بەرنامەى کۆنفرانسەکە ژمارەیەک قسەکەری دیار وتەیان پێشکەش کرد؛ لەوانە دکتۆر (عومەر سۆرچی) بابەتێکی دەربارەی گۆڕانکارییە فیسیۆلۆژییەکان لە جەستەی نەخۆشدا بەهۆی شەکرەوە پێشکەش کرد و، تیشکی خستە سەر ئەو ئاڵنگارییانەی نەخۆش ڕووبەڕوویان دەبێتەوە، هەروەها هەریەک لە دکتۆرە (ئیسرا عومەر)، دکتۆرە (شنە بەگزادە) و دکتۆر (نەوشاد نەوزاد) باسیان لە نوێترین پێشهاتەکان لە ئامێرەکانی دەستنیشانکردن، ستراتیژییەکانی خۆپاراستن و چارەسەرە مۆدێرنەکان کرد، کە یارمەتیدەرن بۆ کۆنترۆڵکردنی نەخۆشییەکە و ڕێگریکردن لە لێکەوتەکانی.
لە کۆنفرانسەکەدا، فێرخوازانی بایۆمیدیکاڵ بە شێوەیەکی کارا بەشدارییان لە دانیشتنەکاندا کرد لە ڕێگەی ئاڕاستەکردنی پرسیاری زانستی، هەروەها بەشدارییان لە ڕێکخستنی چالاکییەکەدا کرد. ئەمەش دەرفەتێکی گرنگ بوو بۆیان تا ئاگاداری دوایین پێشهاتە پزیشکییەکان بن و، ئەزموونی کردەیی لە مامەڵەکردن لەگەڵ پسپۆڕانی کەرتی تەندروستی پەیدا بکەن.
بەبۆنەی ڕۆژی جیهانیی نەخۆشیی زەهایمەر ، کە ساڵانە لە (٢١ی ئەیلوول)دا بەڕێوەدەچێت، گروپێک لە فێرخوازانى بەشى بایۆمیدیکاڵ لە زانکۆی جیهان-هەولێر، هەڵمەتێکی هۆشیارکردنەوەی بەرفراوانیان لە سەنتەرى شاری هەولێر بەڕێوەبرد.
لە میانەى هەڵمەتەکەیاندا، فێرخوازانى زانکۆى جیهان-هەولێر چەندین بڵاوکراوە و ماتریالی زانیارییان بەسەر هاووڵاتیاندا دابەشکرد. ئەم بڵاوکراوانە تیشکیان خستە سەر پێناسەیەکی وردی نەخۆشیی زەهایمەر، دیارترین نیشانەکانی لە قۆناغە جیاوازەکانیدا و هەنگاوە پراکتیکییەکانی خۆپاراستن لە نەخۆشى لە بیرچونەوە (زەهایمەر) لە ڕێگەی پەیڕەوکردنی شێوازێکی ژیانی تەندروستەوە، وەک چالاکیی جەستەیی و ڕۆحی، جگە لەمانە؛ فێرخوازان ئامۆژگاریی کردارییان پێشکەش بە هاوڵاتیان و ڕێبواران و کاسبکار و دوکانداران کرد سەبارەت بە چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵ ئەندامانی خێزان کە تووشی نەخۆشییەکە بوون، لەگەڵ جەختکردنەوە لەسەر گرنگیی دابینکردنی پشتیوانیی دەروونی و سۆزداری بۆیان، بەتایبەتی لەبەر ئەو گۆڕانکارییە دەروونی و هەڵسوکەوتییانەی کە نەخۆشییەکە دروستی دەکات.
هەر لە چوارچێوەى هەڵمەتەکەیاندا فێرخوازان جەختیان لە گرنگیدانى پێویستیی بە دەستنیشانکردنی پێشوەختەى نەخۆشییەکە و سەردانیکردنی پزیشکانی پسپۆڕ لە کاتی گونجاودا کردەوە، چونکە دەستنیشانکردنی پێش وەختە دەتوانێت کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر دواخستنی پێشکەوتنی نیشانەکان و باشترکردنی کوالێتیی ژیانی نەخۆش هەبێت. وەک ئەوەى فێرخوازان باسیان لێوەکرد نیشانەکانی لەبیرچوونەوەی بریتین لە، دروستبوونى کێشە بۆ زمان، تێکچوونی توانای بڕیاردان، گۆڕانکاری لە کەسایەتیدا، هاوکات باسکردنی قۆناغە جیاوازەکانی نەخۆشییەکە (سەرەتا، مامناوەند و کۆتایی) و تایبەتمەندییەکانی هەر قۆناغێک، بۆ ئەوەش جەختیان لەسەر ڕۆڵی ژیانی تەندروست، وەک وەرزشکردنی بەردەوام، خۆراکی هاوسەنگ (بەتایبەتی خۆراکی دەوڵەمەند بە دژە ئۆکسیدەکان)، چالاکیی مێشک (وەک خوێندنەوە و یارییە فیکرییەکان) و کۆنترۆڵکردنی نەخۆشییەکانی دیکە (وەک شەکرە و پەستانی خوێن) کردەوە.
لە کۆتاییدا، فێرخوازان بە گرنگیەوە باسیان لە ڕۆڵی بنەڕەتیی کۆمەڵگە لە پێشکەشکردنی هاوکاری و کەمکردنەوەی ئەو گڵۆڵە کۆمەڵایەتییە کردەوە، کە هەندێک جار بە نەخۆشییەکەوە دەبەسترێتەوە. ئەم هەڵمەتە زانستی-کۆمەڵایەتییە ڕۆڵێکى گرنگى لە بەرزکردنەوەی کەلتووری تەندروستی و چەسپاندنی بەهاکانی چاودێری، هاوسۆزی،و بەرپرسیارێتیی کۆمەڵایەتی لەناو تاک و خێزان و تەواوی کۆمەڵگەدا دەبێت
نەخۆشیی زەهایمەر (Alzheimer’s Disease) یەکێکە لە دیارترین جۆرەکانی خەڵەفان (Dementia) و نەخۆشییەکی دەماریی تێکچووی درێژخایەنە کە کاریگەریی نەرێنی لەسەر فەرمانی مێشک دادەنێت، بەتایبەتی لە بیرکردنەوە و هەڵسوکەوت. بەپێی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی، نزیکەی 50 ملیۆن کەس لە جیهاندا بە دەست خەڵەفانەوە دەناڵێنن، و زەهایمەر نزیکەی 60-70%ی ئەم حاڵەتانە پێکدەهێنێت.
