لە هەوڵێکدا بۆ دۆزینەوەی ئەزموونی ئاڵۆز و هەمەجۆری ژنان لە سەرانسەری جیهاندا، لە 24 ی نیسان بەشی ئینگلیزی وۆرکشۆپێکی نێودەوڵەتی بە ناونیشانی “گەشتی ژنێتی: دایکایەتی، هاوسەرگیری زوو و خۆڕاگری” سازکرد. وۆرکشۆپەکە توێژەران و چالاکوانان و سیاسەتمەدارانی وڵاتانی جیاوازی کۆکردەوە بۆ تاوتوێکردن و لێکۆڵینەوە لە ئاستەنگەکان و سەرکەوتنەکانی ئەو ژنانەی کە مامەڵە لەگەڵ دایکایەتی و هاوسەرگیری پێشوەختە دەکەن و ئەو خۆڕاگرییەی کە لە ڕووبەڕووبوونەوەی ناخۆشیدا نیشانی دەدەن.
ئامانج لە وۆرکشۆپەکە پەرەپێدانی دیالۆگ و ئاڵوگۆڕی بیروڕا بوو بە بەشداری چالاکانەی ئەم توێژەرانەی خوارەوە:
دکتۆر یوسف ئەلراوی – پسپۆڕی تەندروستی گشتی، نەتەوە یەکگرتووەکان
تەفان کەمال کەریم – بەشی ئینگلیزی زانکۆی جیهان سلێمانی
خاتوو ڕاما دیبە ، سەرۆکی زمان و زانستە کۆمەڵایەتییەکان – یانەی مامۆستای تایبەت لە دوبەی
دکتۆر ڕۆزا مەجید – نەخۆشخانەی فێرکاری منداڵبوون سلێمانی
دکتۆر باتول حەسەن خۆجە (بەڕێوەبەر)
پسپۆڕان جەختیان لەسەر چۆنیەتی بەهێزکردنی ژنان کردووە، بەتایبەتی لەو ناوچانەی کە هاوسەرگیری پێشوەخت و دەستگەیشتنی سنووردار بە خوێندن باوە. قسەکەرانی سەرەکی جەختیان لەسەر گرنگی تێگەیشتن لە ئەزموونی جۆراوجۆری ژنان و پێویستی سیاسەتی گشتگیر کردەوە کە پێداویستییە تایبەتەکانیان چارەسەر بکات.
گرنگی سەرەکی وۆرکشۆپەکە گفتوگۆ بوو لەسەر هاوسەرگیری زوو و کاریگەرییەکانی لەسەر ژیانی ژنان. بەشداربووان ئەنجامەکانی توێژینەوەکە و چیرۆکی کەسیان باسکرد و تیشکیان خستە سەر دەرەنجامەکانی هاوسەرگیری پێشوەختە وەک دەرفەتی خوێندنی سنووردار، مەترسی تەندروستی و سەربەخۆیی ئابووری سنووردار. ستراتیجی چارەسەرکردنی هاوسەرگیری پێشوەخت تاوتوێکران و جەختیان لەسەر پەروەردە، بەشداری کۆمەڵگا و چاکسازی یاسایی کرد.
دایکایەتی بابەتێکی گرنگی تری گفتوگۆکانی وۆرکشۆپەکە بوو. بەشداربووان باسی ئەو ئاستەنگیانەیان کرد کە ژنان لە کاتی دووگیانی، منداڵبوون و دایکایەتیدا ڕووبەڕووی دەبنەوە.
بەشی ئینگلیزی لە 5 ی حوزەیرانی 2024 وۆرکشۆپێکی نیشتمانی بە ناونیشانی “شیکردنەوەی شکسپیر: گەشتێکی ڕستەسازی بەناو وتەکانی بەناوبانگ” بەڕێوەبرد. لە ڕێوڕەسمەکەدا سەرۆکی زانکۆ (پرۆفیسۆر دکتۆر عومەد رەفیق فەتاح) ئامادەی بوو، ئامادەبووانی جۆراوجۆر لە توێژەران و ئەکادیمیستەکان لە بوارە جیاجیاکانەوە بەلای خۆیدا ڕاکێشا.
وۆرکشۆپەکە شیکردنەوەیەکی قووڵ لەسەر بەکارهێنانی ڕستەسازی شکسپیر لە بەناوبانگترین وتەکانیدا پێشکەش کرد، تیشک دەخاتە سەر جیاوازییە زمانەوانییەکان کە یارمەتیدەرن بۆ سەرنجڕاکێشی بەردەوامی کارەکانی. بەشداربووان چێژیان لە پێشکەشکردنی سێ قسەکەری بەناوبانگ وەرگرت:
– دکتۆر موخەلەد مەلیک یوسف : پسپۆڕی زمانناسی و پرۆفیسۆری یاریدەدەر ، دکتۆر موخەلاد لە زانکۆی جیهان پەرەسەندنی ڕستەسازی ئینگلیزی لە سەردەمی ئێلیزابێسی و ڕۆمانتیکەوە تا ئەمڕۆی دۆزیوەتەوە. ئەو جەختی لەسەر تەکنیکەکانی ڕستەسازی و ئاڵۆزییەکانی ڕێزمانی شکسپیر کردەوە و کاریگەری قووڵیان لەسەر گەشەسەندنی ئینگلیزی هاوچەرخ .
دکتۆر ئاکام ڕەشید محەمەد: پسپۆڕی ئەدەب و مامۆستا لە زانکۆی چەرمۆ، دکتۆر محەمەد ئامادەبووانی سەرقاڵ کرد بە خوێندنی شانۆنامەکانی شکسپیر. شیکردنەوەکەی نیشانی دا کە چۆن هەڵبژاردنە ئەدەبییەکانی شکسپیر مانا و کاریگەری سۆزداری زمانەکەی زیاد دەکات.
– خاتوو تەفان کەمال کەریم: لە بەشی ئینگلیزی لە زانکۆی جیهان ، خاتوو کەریم شیکردنەوەیەکی بابەتی بۆ وتەکانی شکسپیر لە پەیوەندی بە شیعرە هەڵبژێردراوەکانی ئیمیلی دیکنسۆن پێشکەش کرد ، بەدواداچوونی بۆ پەیوەندی نێوان لێکدانەوەی ئەدەبی و ناوەڕۆکی بابەتی . پێشکەشکردنە تێگەیشتووەکەی تێگەیشتنێکی قوڵتری لە گرنگی ناوەڕۆکی زمان و میراتی شکسپیر پێشکەش کرد.
وۆرکشۆپەکە بە دانیشتنێکی پرسیار و وەڵامی چالاک کۆتایی پێهات کە تیایدا بەشداربووان لایەنە جۆراوجۆرەکانی ڕستەسازی شکسپیر و کاریگەرییە فراوانەکانی لەگەڵ قسەکەراندا تاوتوێ کرد. ئەم چالاکییە وەک سەرکەوتنێکی ئەکادیمی ستایش کرا و ڕێزی زیاتر بۆ زمان و ئەدەب بەرز نرخاند.
لە 5 ی تشرینی یەکەمی 2024، زانکۆی جیهان لە سلێمانی وۆرکشۆپێکی نێودەوڵەتی ڕووناکبیری لە ڕێگەی Google Meet سازکرد و مامۆستایان و خوێندکارانی کۆکردەوە بۆ دۆزینەوەی پەیوەندییە گرنگەکانی نێوان فێربوونی زمان و خوێندنی ئەدەبی.
لە وۆرکشۆپەکەدا قسەکەرانی بەناوبانگ بەشداریان کرد کە تێڕوانینەکانیان سەبارەت بە بەکارهێنانی ئەدەب بۆ باشترکردنی فێربوونی زمان و تێگەیشتنی کەلتووری باسکرد. دکتۆر موخەلەد مەلیک دانیشتنەکەی بە پێشکەشکردنێکی سەرنجڕاکێش لەسەر پەرەپێدانی توانا و لێهاتوویی لە ڕێگەی دەقە ئەدەبییەکانەوە دەستپێکرد و تیشکی خستە سەر ئەوەی کە چۆن چیرۆک و زاراوەی ئەدەبی جۆراوجۆر دەتوانن پاڵپشتی پەرەپێدانی زمان بکەن بۆ فێرخوازانی هەمەجۆر.
دکتۆر بەتول حەسەن خۆجە ، ڕێکخەری بەشی کەیسە تایبەتەکان لە قوتابخانەی نێودەوڵەتی مار قرەداخ و مامۆستای زمانی ئینگلیزی لە زانکۆی کاسۆلیکی هەولێر جەختی لەسەر گرنگی تێگەیشتن لە کەلتوور لە ڕێگەی ئەدەبەوە کردەوە . ئەو تیشکی خستە سەر ئەوەی کە چۆن ئەدەب وەک پردێک کار دەکات بۆ لێهاتوویی نێوان کەلتوورەکان و دەوڵەمەندکردنی تێڕوانینی قوتابیان و هاوسۆزی.
یاریدەدەر تەفان کەمال کەریم تیشکی خستە سەر ڕۆڵی ئەدەب وەک ئامرازێکی پەروەردەیی کە فێرخوازان بە چیرۆک و دەربڕینەکان سەرقاڵ دەکات کە سەرنجڕاکێش و ئیلهام بەخشن. ئەو جەختی لەسەر توانای چیرۆک گێڕانەوە کردەوە بۆ دروستکردنی ئەزموونی فێربوونی مانادار لە پۆلەکانی زمانی ئینگلیزی.
وۆرکشۆپەکە لەلایەن یاریدەدەر شەیما محەمەد مەحمود بەڕێوەچوو کە سەرپەرشتی گفتوگۆکانی کرد و هانی کارلێک لەنێوان بەشداربوواندا دا.
وۆرکشۆپەکە نەک تەنها تیشکی خستە سەر گرنگی تێکەڵکردنی ئەدەب لە ستراتیجیەکانی فێربوونی زماندا، بەڵکو ژینگەیەکی هاوبەشی بۆ پەروەردەکاران بۆ ئاڵوگۆڕکردنی میتۆدەکانی کاریگەری فێرکردن دابین کرد. بە بەستنەوەی زمان بە ئەدەب، ڕووداوەکە جەختی لەسەر ڕۆڵی گرنگی چیرۆک گێڕانەوە کردەوە لە گەشەپێدانی توانای زمانەوانی و تێگەیشتنی کەلتووری قوتابیان.
لە 15 ی ئۆکتۆبەری 2024، هۆڵی سیمینار لە زانکۆی جیهان سلێمانی بە داهێنان و ئامانج زیندوو بووەوە، کاتێک خوێندکارانی بەشی ئینگلیزی بە پاڵپشتی هاوتەمەنەکانیان لە بەشی پەروەردەی گشتی، شانۆگەرییەکی سەرنجڕاکێشیان پێشکەش کرد بە ناونیشانی “بڵێ نەخێر بۆ توندوتیژی!” بەرهەمەکە لە دوو بەش پێکهاتبوو کە هەریەکەیان جیاوازی نێوان ژیانەکانی توندوتیژی و ژیانێکی پڕ لە ئاشتی و بەختەوەری دەردەخست.
سیناریۆکە لە نووسین و دەرهێنانی پۆشیا ستار، خوێندکاری قۆناغی دووەمی بەشی ئینگلیزی، کاریگەری سۆزداری ژیان لە ژینگەیەکی توندوتیژیدا لە بەشی یەکەمدا بە بەهێزی گواستەوە، لە کاتێکدا بەشی دووەم خەونێکی هیوابەخش بۆ ژیانێکی دوور لەو ئاژاوەیە پێشکەش دەکات. ئامانجی ئەم نمایشە سەرنجڕاکێشە بەرزکردنەوەی هۆشیاری و هاندانی گفتوگۆ بوو سەبارەت بە گرنگی ناتوندوتیژی لە کۆمەڵگاکانمان.
بۆ تەواوکردنی شانۆگەریەکە، خوێندکارانی بەشی ئینگلیزی پۆستەری زانیارییان دروست کرد کە وردەکاری شێوە جۆراوجۆرەکانی توندوتیژی دەکرد، لەوانە جەستەیی، دەروونی، ئازاردانی زارەکی و توندوتیژی خێزانی. ئەم دیمەنانە پەیامی سەرەکی شانۆگەریەکەیان بەهێز کرد: وەستاندنی توندوتیژی لە هەر شوێنێک و هەر کاتێک ڕووبدات.
لە ڕێوڕەسمەکەدا ستافی ئەکادیمی و سەرکردە دیارەکانی زانکۆ ئامادە بوون لەوانە پرۆفیسۆر دکتۆر عومەد رەفیق فەتاح سەرۆکی زانکۆ و پرۆفیسۆری یاریدەدەر دکتۆر سادات عەبدوڵڵا عەزیز جێگری سەرۆکی زانکۆ بۆ کاروباری زانستی. ئامادەبوونیان گرنگی ڕووداوەکە و پابەندبوونی زانکۆ بە چارەسەرکردنی کێشە کۆمەڵایەتییەکان دەرخست.
چالاکیەکانی ئەو ڕۆژە لەلایەن خاتوو تەفان کەمال کەریم لە بەشی ئینگلیزی سەرپەرشتی کرا و سەرپەرشتی گشتی لەلایەن دکتۆر ئاراس عەبدولکەریم سەرۆکی بەشەکە بەڕێوە دەبرێت. ڕێنماییەکەیان دڵنیایی دا کە ڕووداوەکە نەک تەنها لە ڕووی داهێنەرانەوە سەرکەوتوو بوو، بەڵکو دەستپێشخەرییەکی پەروەردەیی بوو کە پەیوەندی بە ئامادەبووانەوە هەبوو.
ئەم نمایشە بەهێزە تەرخانکردنی زانکۆی جیهان بۆ بەشداری قوتابیان و بەرپرسیارێتی کۆمەڵایەتی دەردەخات و جەخت لەسەر ڕۆڵی گرنگی قوتابیان دەکاتەوە لە برەودان بە گۆڕانکاری لەناو کۆمەڵگاکەیاندا.
لە ڕۆژانى چوارشەممە و پێنچ شەممە ڕێکەوتى (٢٦-٢٧/٢/٢٠٢٥)، زانکۆى جیهان-هەولێر بەهاوبەشى زانکۆى پۆترا لە مالیزیا و، بەئامادبوونى ژمارەیەکى بەرچاو لە ئەکادیمیستان و توێژەران و شارەزایان و مامۆستایانى زانکۆ، (پێنجەمین کۆنفرانسى نێودەوڵەتى لە بوارى زانستەکانى ئەندازیارى تەلارسازى و شارستانى)ى بەڕێوەبرد و، بەخستنەڕووى کۆمەڵێک دەرئەنجام کارەکانى کۆنفرانس کۆتای هات.
لە میانەى دوو ڕۆژى کۆنفرانسەکەدا، (٥٤) توێژینەوە لە ڕێگەى (٨) هەشت دانیشتنى جیاواز، لەلایەن توێژەران و پسپۆڕانى ناوخۆیی و عێراق و نێودەوڵەتى لە بوارەکانى (دروستکردنى باڵەخانە و دۆستی ژینگە و پەرەپێدانى بەردەوام، پلاندانانی شار بۆ شارەکان، کەرەستەی بیناسازی، ئەندازیاری ڕێگاوبان، ئەندازیاری پێکهاتەیی و سیستمی ڕووپێوی و زانیاری جوگرافی (GIS) و سودوەرگرتن لە زیرەکى دەستکرد و…هتد) لەلایەن توێژەران و پسپۆڕانى ناوخۆیی و عێراق و نێودەوڵەتى پێشکەشکران، هەروەک دوابەدواى پێشکەشکردنى سەرجەم توێژینەوەکانى ئەو دانیشتنانە، لەلایەن ئامادەبووان و بەشداربووانى کۆنفرانسەکە، چەندین پرسیار ئاراستەى توێژەران کرا، هاوکات بەشێک لە بەشداربووان بەسەرەنج و بۆچون و ڕەخنە زانستیەکانیان توێژینەوەکانیان دەوڵەمەنتر کرد، بەوەش کۆنفرانسەکە گڕوتینێکى زانستى زۆرى لە نێوان ئەندامانى کۆنفرانس دروستکرد، لەهەمانکاتدا توێژەران وەڵامى پرسیار و سەرەنج و بۆچوونى بەشداربوانیان دایەوە.
لە دواى نێوەڕۆى ڕۆژى پێنچ شەممە، ڕێکەوتى (٢٧/٢/٢٠٢٥)، لە هۆڵى کۆنفرانسەکانى زانکۆى جیهان-هەولێر بە مەراسیمێک کۆتایى بەکارنامەى کۆنفرانسەکە هات، بۆ ئەو مەبەستە سەرەتا کورتە فیلمێک لەبارەى ڕووداوە و چالاکیەکانی پێنجەمین کۆنفرانسى زانستى نێودەوڵەتى ئەندازیارى و شارستانى نمایشکرا.
پاشان ئەنجام و دەرئەنجام و ڕاسپاردەکانى پێنجەمین کۆنفرانسی نێودەوڵەتی ئەندازیارى تەلارسازی و ئەندازیاری شارستانی لەلایەن دکتۆر ڕێبوار ئیبراهیم خوێندرایەوە، کە دواى باسکردن لە چۆنیەتى بەڕێوەچووونى ڕۆژانى کۆنفرانس ڕایگەیاند: بە پشتبەستن بە پێشکەشکردنی سەرەنج و گفتوگۆ و دەرئەنجامەکانی توێژینەوە، کۆنفرانس گەیشتە ئەم پێشنیاز و ئەنجامە سەرەکیانەی خوارەوە:
لە کۆتایشدا کۆنفرانسەکە ڕۆڵی گرنگی ئەندازیارى تەلارسازی و ئەندازیاری شارستانی لە داڕشتنی ژینگە و بیناسازییە لە چوارچێوەى پەرەپێدانى بەردەوام و بەرگرى و ژینگەى داهێنەرەانە دوپات دەکاتەوە، ئەوەش لە پێناو چارەسەرکردنی ئاستەنگ و سوودوەرگرتن لە دەرفەتەکانی داهاتوو لە بوارەکەدا، بۆ ئەوە مەبەستەش گرنگى جێبەجێکردنى ئەو خاڵانە دەکەوتە ئەستۆى لایەنە پەیوەندیدارەکان لە بوارى ئەکادیمی، پیشەسازی و دامەزراوە حکومیە پەیوەندیدارەکان، کە پێویست دەکات هاوکار و هەماهەنگى یەکتر بن.
لە بەشێکى دیکەى مەراسیمى کۆتایی کۆنفرانسەکەدا پڕۆفیسۆر دکتۆر ئەمجەد سابر دەلۆ سەرۆکى زانکۆى جیهان-هەولێر وتەیەکى پێشکەش کرد و ڕایگەیاند: پاش دوو ڕۆژى کارى زانستى و پڕ لە گفتوگۆکردن لە بوارەکانى ئەندازیارى تەلارسازى و شارستانى و دیزاینیى ناوخۆ، هیوادارم خزمەتى مرۆڤایەتى و هەرێمى کوردستان و عێراق بکات، لە بەشێکى دیکەى وتارەکەیدا، سەرۆکى زانکۆى جیهان-هەولێر باسى لە دەسکەوتەکانى زانکۆى جیهان-هەولێر کرد و وتى: زانکۆى جیهان-هەولێر لە ماوەى تەمەنیدا کارى زۆرى کردوە لە پێشەوەیان کۆنفرانسى زانستیە، کە ساڵانە کۆنفرانس لە بوارە جیاکان ئەنجام دەدات، ئەم کۆنفرانسەش کە لە بوارى ئەندازیارییە وەزارەتەکانى سەرچاوەکانى ئاو، ئاوەدانکردنەوە دەستەى وەبەرهێنان و لایەنە پەیوەندیدارەکان دەتوانن سود لە ئەنجامەکانى ئەو کۆنفرانسە وەربگرن، وتیشى هەرچەندە پێشتر زۆر سود لە توێژینەوەى زانستى بۆ لایەنى کەسى و بەرزکردنەوەى نازناوى زانستى بەکاردەهات، بەڵام ئێستا جیهان بچوک بۆتەوە و لە زۆر بواردا دەتوانرێ سود لە توێژینەوەى زانستى بۆ بوارە جیاکان وەربگیرێت، ڕاستە ژینگەى توێژینەوە لە عێراق هاندەر نیە، بەڵام لە شوێنى دیکە و بوارى دیکە هەیە توێژەران دەتوانن سوود بگەێنن و پاڵپشتى توێژینەوەى زانستى بەدەست بهێنن، بەڵام ئەوانە پێویستى بەهەوڵ و ماندوبوونى توێژەران هەیە.
لە کۆتایی وتەکەشیدا؛ پرۆفیسۆر دکتۆر ئەمجەد سابر دەلۆ سوپاس و پێزانینى تایبەت ئاراستەى هەموو ئەو کەسانە کرد، کە لەماوەى ڕابردودا بۆ سەرخستن و بەستنى ئەم کۆنفرانسەدا کاریان کردوە، لەوانە زانکۆى پۆترا لە مالیزیا ، کە هاوبەش و هاوکارى کۆنفرانسەکە بوون، هاوکات سوپاسى لێژنەکانى (زانستى و ئامادەکارى کۆنفرانس، کارگێڕى و دارایى، ڕاگەیاندن و پەیوەندییەکان، تەکنەلۆژیاى زانیارى، پێشوازى و ڕێکخستنى هۆڵەکانى کۆنفرانس)، هەروەها سوپاسى توێژەران و مامۆستایانى کرد، کە بە توێژینەوە بەنرخەکانیان بەشداری کاریگەریان لە کۆنفرانسەکەدا کردوە و، تەوەرەکانى کۆنفرانسەکەیان دەوڵەمەندتر کردوە.
لە بڕگەی کۆتایی کۆنفرانسەکەدا، پرۆفیسۆر دکتۆر ئەمجەد سابر دەلۆ سەرۆکى زانکۆى جیهان-هەولێر بڕوانامەى بەشداریکردنى بەسەر قسەکەرانى سەرەکى کۆنفرانسەکە و توێژەران و ئامادەکارانى کۆنفرانسەکە دابەشکرد و، کۆتایی بەکارەکانى کۆنفرانس هات، بەو جۆرە زانکۆى جیهان-هەولێر بەهاوبەشى زانکۆى پۆتراى مالیزى کۆتایی بەکارەکانى (پێنجەمین کۆنفرانسى نێودەوڵەتى زانستە کانى ئەندازیارى تەلارسازى و شارستانى) هێنا، واش بڕیارە ئەنجام و دەرئەنجام و پێشنیازەکانى کۆنفرانس بەمەبەستى جێبەجێکردنى بەرز بکرێتەوە بۆ لایەنە پەیوەندیدارەکان.
سلێمانی ، عێراق — 11 ی تشرینی دووەمی 2024 — بەبۆنەی ڕۆژی ئاگربەست، بەشی ئینگلیزی لە 11 ی تشرینی دووەمی 2024 لە هۆڵی سیمینارەکانی زانکۆکە وۆرکشۆپێکی ئەکادیمی بەناونیشانی “11 ی تشرینی دووەم: گەشتێکی ئەدەبی بەناو جەنگی جیهانی یەکەم و ڕۆژی ئاگربەست” سازکرد. ڕووداوەکە پێشکەشکردنی زانستی، گفتوگۆی ئەدەبی و چالاکی داهێنەرانەی لەخۆ گرت و بۆشاییەکی بیرکردنەوەی پێشکەش بە قوتابیان و مامۆستایان کرد بۆ بیرهێنانەوەی گرنگی مێژوویی ڕۆژی ئاگربەست.
وۆرکشۆپەکە سێ قسەکەری سەرەکی بەناوبانگ لەخۆ گرت:
تەفان کەمال کەریم ئەندامی دەستەی وانەبێژی زانکۆی جیهان بە وتارێک لەسەر مێژووی جەنگی جیهانی یەکەم و ئاهەنگەکانی ڕۆژی ئاگربەست لە ئەدەبی بەریتانیا دەستی بە چالاکییەکە کرد. ئەو لێکۆڵینەوەی کرد کە چۆن جەنگ کاریگەری لەسەر کارە ئەدەبییەکان هەبووە، بەتایبەتی شیعر، و ئەو ڕێگایانەی کە نووسەرانی بەریتانیا ڕێزیان لە قوربانیدانەکان گرتووە لە کاتی شەڕدا.
ڕەژێن نەوزاد لەتیف، ئەندامی دەستەی وانەبێژی زانکۆی سلێمانی وتارێکی لەبارەی ئەو چەکانە پێشکەش کرد کە لە جەنگی جیهانی یەکەمدا بەکارهێنراون. لەتیف تیشکی خستە سەر ئەو پێشکەوتنە تەکنەلۆژیایانەی کە کاریگەرییان لەسەر جەنگ هەبووە و کاریگەری سۆزداری شیعرەکانی ویلفرێد ئۆوین دەخاتەڕوو و جەختی لەسەر وەسفکردنە بەهێزەکانی ئەو بۆ ترسناکی شەڕی خەندەق کردووەتەوە.
شەیما محەمەد ئەحمەد، یەکێکی تر لە ئەندامانی دەستەی وانەبێژی زانکۆی جیهان لە سلێمانی بە گفتوگۆکردن لەسەر شاعیرانی ژنی جەنگ لە جەنگی جیهانی یەکەمدا کۆتایی بە زنجیرە گفتوگۆکانی هێنا. ئەو تیشکی خستە سەر بەشداری ژنانی نووسەر کە زۆرجار پشتگوێ دەخرێن و جەختی لەسەر تێڕوانینی بێهاوتایان کرد سەبارەت بە خەم و لەدەستدان و کاریگەری جەنگ.
جگە لە گفتوگۆ ئەکادیمیەکان، قوتابیان بەشداری چالاکییەکی دەستییان کرد و گوڵی گوڵاشیان دروستکرد کە هێمای یادکردنەوەی ئەو سەربازانەیە کە لە جەنگدا کوژراون. گوڵاڵە سوورەکان وەک ڕێزلێنانێک بۆ کوژراوان نمایشکران و وەک نوێنەرایەتییەکی بینراوی ڕەنگدانەوەی ئەو ڕۆژە خزمەتیان کرد.
ئەم ڕووداوە دەرفەتێکی بەنرخی دا بە قوتابیان بۆ دۆزینەوەی لایەنە مێژوویی و کەلتووری و ئەدەبییەکانی جەنگی جیهانی یەکەم، هاوکات هانی داهێنان و بیرکردنەوە لەم ڕۆژە گرنگەدا.
بەشی کیمیا خولێکی بەناوی “خوێن کێشان” پێشکەش کرد، بە سەرپەرشتی ئایندە مەریوان موحسین و بە هاوکاری تاقیگەی بەهرنگ ئەحمەد حوسەین. خوله که له لایه ن سێ قوتابی ڕێکخراوه که مایا موته نا له قۆناغی چواره می شیکاری بایۆکیمیایی و ئیدریس خدر حه سه ن له قۆناغی سێیه می شیکاری بایۆکیمیایی و سامان عه بدوڵڵا شوکری له قۆناغی دووه می کیمیای گشتی له زانکۆی نێوده وڵه تی هه ولێر بۆ ماوه ی سێ هه فته به ر ێوه چوو
لەچوارچێوەی دەستپێشخەریی زەکاتی زانستی زانکۆ، کۆلێژی پەرستاری لە 26ی تشرینی دووەمی 2025 سەردانێکی مەیدانی بۆ خانەی بىَ سه ربه رشتان ئەنجامدا، وەفدەکە پێکهاتبوون لە د.لەیلا م.ساڵح، ڕاگری کۆلێژی پەرستاری، خاتوو. نێڤین، و کۆمەڵێک خوێندکاری قۆناغی دووەم.
لە میانەی سەردانەکەدا، خوێندکاران ئەو دیارییانەی پێشوەخت ئامادەیان کردبوو، بە هاوکاری ڕێکخراوی پەرلەمانی ئامال، بەسەر منداڵانی خانەی بىَ سه ربه رشتان دابەشکرد، ئەمەش لە چوارچێوەی دەستپێشخەرییەکدا بە ئامانجی پاڵپشتیکردنیان و هێنانەدی شادی بۆ ژیانیان.
ئەم سەردانە بە پلەی یەکەم ئامانجی چاندنی بەهاکانی بەخشین، بەرپرسیارێتی کۆمەڵایەتی، بەزەیی و بەشداریکردنی کۆمەڵگا بوو لە خوێندکارانی پەرستاریدا. لە ڕێگەی ئەم چالاکییەوە، کۆلێژی پەرستاری هەوڵدەدات هۆشیاری خوێندکاران بەرز بکاتەوە لە گرنگی پشتگیریکردنی گروپە لاوازەکان، بەرز نرخاندنی کەرامەتی مرۆڤ، و هاندانیان بۆ ئەوەی ڕۆڵێکی چالاکانە بگێڕن لە خزمەتکردنی کۆمەڵگادا.
بەئامادەبوونى دکتۆر توانا نجف نوێنەرى وەزیرى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى حکومەتى هەرێمى کوردستان و، ئومێد خۆشناو پارێزگارى هەولێر و، ژمارەیەک لە سەرۆک زانکۆکان و، چەندین توێژەرى بیانى و ناوخۆى و عێراقى، زانکۆى جیهان-هەولێر بەهاوبەشى لەگەڵ زانکۆى وۆچ لە پۆڵندا و، زانکۆى موصڵ پێنجەمین کۆنفرانسى هاوبەشى نێودەوڵەتى زانستە کارگێڕی و داراییەکان بە دروشمى “پیادەکردنى بەرنامەکانی زیرەکی دەستکرد وەک پایەیەکی بنەڕەتی بۆ پەرەپێدانی ڕێکخراوە بازرگانییە هاوچەرخەکان” دەستپێکرد.
لەو کۆنفرانسەدا، کە ئەمڕۆ ڕۆژى چوارشەممە ڕێکەوتى (٢٩/١/٢٠٢٥) لە هۆڵى کۆنفرانسەکانى زانکۆى جیهان-هەولێر دەست بەکارەکانى کرد، کۆنفرانسەکە بەساتێک ڕێزلێنان بۆ گیانى پاکى شەهیدان دەستى پێکرد، پاشان چەند وتەیەک پێشکەشکران.
لەو بارەیەوە پرۆفیسۆر دکتۆر ئەمجەد سابر دەلۆ سەرۆکى زانکۆى جیهان-هەولێر و سەرۆکى کۆنفرانس وتارێکى پێشکەشکرد، لە وتارەکەیدا دواى بەخێرهێنانى نوێنەرى وەزیرى خوندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى لە هەرێمى کوردستان و، نوێنەرانى زانکۆکانى وۆژ و موسڵ و میوانەکان و پسپۆڕانی بواری زانستە کارگێڕی و داراییەکان؛ وتى: ئەمڕۆ لەم کۆنفرانسە زانستییە دیارەدا بیرمەندان و خاوەند دیدە فروانەکان لە وڵات و کیشوەرە جیاوازەکان کۆبونەوە، شارەزایی خۆیان هێناوە و، بە توێژینەوەی جیاواز کە باس لە نوێترین پێشهاتەکانی بواری زیرەکی دەستکرد و بەکارهێنانی لە ژینگە بازرگانییەکان دەکات لێرەدا دەیخەنەڕوو. فرەچەشنی پاشخانی زانستی و کەلتووری بەشداربووان، گوزارشت لە گرنگی ئەم بۆنەیە دەکات وەک پلاتفۆرمێکی زانستی دەوڵەمەند کە بەشدارە لە پەرەپێدانی گفتوگۆی ئەکادیمی لەسەر ئاستی جیهانی.
لە بەشێکى دیکەى وتارەکەیدا سەرۆکى زانکۆى جیهان-هەولێر بەگرنگیەوە باسى لە زیرەکى دەستکرد کرد و، ڕایگەیاند: زیرەکی دەستکرد بووەتە جێگەی سەرنجی سەرەکی داهێنان لە زۆربەى بوار و پیشەکاندا، چونکە ڕێگەی نوێ بۆ پەرەپێدان دەکاتەوە و ڕێبازە تەقلیدییەکانی بەڕێوەبردنی کارەکانى داڕشتۆتەوە، وتیشى لە بەر ڕۆشنایی ئەم پێشهاتە گەورەیەدا، ئەم کۆنفرانسە ڕۆشنایی دەخاتە سەر میکانیزمە مۆدێرنەکان بۆ بەکارهێنانی زیرەکی دەستکرد بۆ بەرزکردنەوەی ئەدای دامەزراوەکان و، زیادکردنی توانای کێبڕکێی ڕێکخراوە بازرگانیی و کارگێڕییەکان، ڕونیشیکردەوە کۆنفرانسەکە گرنگی بە گەڕان بەدوای دەرفەت و ئاڵنگارییەکانى پەیوەست بە بەکارهێنانی زیرەکی دەستکرد دەدات، لەگەڵ جەختکردنەوە لەسەر کاریگەرییە ئابووری و کۆمەڵایەتییە دوور مەوداکان.
پرۆفیسۆر دکتۆر ئەمجەد سابر دەلۆ لەبارەى وردەکارییەکانى کۆنفرانسەکە و ئەو توێژینەوانەى پێشکەش دەکرێن، زانیارى زیاترى خستەڕو ئاشکرایکرد، کە دواىڕاگەیاندنى کۆنفرانسەکە، لەلایەن توێژەران و پسپۆڕان و شارەزاییانى بوارەکە لە زانکۆ پێشکەوتووەکانى جیهان پێشوازییەکى گەرمى لێکرا، بەشێوەیەک (٧٣) توێژینەوەى زانستى پێشکەشى لێژنەى زانستى کۆنفرانس کرا، دواى هەڵسەنگاندن و پێداچوونەوەی لەلایەن کۆمەڵێک پسپۆڕ لە دەرەوە و ناوەوەى عێراق، لە ئەنجامدا (٥٨) توێژینەوەیان بۆ کۆنفرانس پەسند کران و (١٥)یشیان ڕەتکرانەوە، هەر لەو بارەیەوە سەرۆکى زانکۆى جیهان-هەولێر ڕونکردنەوەى زیاترى پێشکەش کرد وتى: ژمارەی توێژینەوە زانستییە پەسندکراوەکان لەسەر ئاستى زانکۆکانى هەرێمى کوردستان و عێراق و جیهان بەم شێوەیەیە: (٤٢) توێژینەوە لە زانکۆکانى هەرێمی کوردستان و زانکۆکانى عێراق پەسندکراون، لەهەمانکاتدا (١٥) توێژینەوە لە زانکۆ پێشکەوتووەکانى وڵاتانى (بەریتانیا، تورکیا، قەتەر، ئوردن، سوریا، کەنەدا، ئەندەنوسیا، قوبرس، مالیزیا، ئیمارات، مەکسیک، بەحرەین، و پۆڵەندا) پەسندکراون، ژمارەى قسەکەرانی سەرەکى کۆنفرانسیش (Keynote speakers) بریتین لە (٦) پسپۆڕ و شارەزاى بوارەکە، کە لە زانکۆکانى وڵاتانى هەریەک لە (بەریتانیا، پۆڵەندا، قوبرس، ئوردن و عێراق) بەشداریان لە کۆنفرانسە زانستیەکەماندا کردوە و بابەتى زانستى پێشکەش دەکەن.
هەر لە میانەى وتارەکەیدا؛ سەرۆکى زانکۆى جیهان-هەولێر ئاشکرایکرد، لە توێژینەوەکاندا جەخت لەم بابەتە گرنگانەى ڕۆژ کراوەتەوە:
لە بەشێکى دیکەى وتارەکەیدا؛ پڕۆفیسۆر دکتۆر ئەمجەد سابر دەلۆ باسى لە دیدگە و ڕوانینى زانکۆى جیهان-هەولێرى کرد و وتى: فرەچەشنی زانستی لە نەخشەی کۆنفرانسە زانستییە نێودەوڵەتییەکان ،کە زانکۆکەمان بەڕێوەی دەبات، ئاماژەیە بۆ ڕوونی دیدگەی زانکۆکەمان، کە جەخت لەسەر بنەمای دەستڕاگەیشتن بە خوێندنی زانکۆیی بە پشت بەستن بە تەکنەلۆژیای نوێ دەکاتەوە، وتیشى چارەسەرکردنی کێشەکانی زانستە کارگێڕى و داراییەکان لە ڕێگەی کۆنفرانسێکی نێودەوڵەتییەوە، کە دیدگەی توێژەران و زانایان لە وڵاتانى جۆراوجۆر کۆدەکاتەوە، گرنگی و کاریگەریی خۆى هەیە، بەتایبەت لە گەیشتن بە دەرئەنجام و خستنەڕوى ڕاسپاردە و پێشنیازە جۆراوجۆرەکان، دوپاتیشیکردەوە ئەم هەوڵە بەرهەمدارە و دەسکەوتە بەدەستهاتووەکانى دەگەڕێتەوە بۆ ڕوانینى زانکۆکەمان، کە لە دواین ڕیزبەندى تایمزى بەریتانى بۆ خوێندنى باڵا بەپێى پسپۆڕییەکان (Interdisciplinary Science Rankings 2025) بۆ ساڵی ٢٠٢٥، کە زانکۆ و دامەزراوە ئەکادیمییەکان لە (92) وڵاتی جیهانەوە بەشداریان لەم ڕیزبەندییەدا کردووە لە کۆی زیاتر لە (150) زانکۆی حکومی و تایبەت لە عێراق، تەنها (12) زانکۆ پۆلێنکراون، خۆشبەختانە زانکۆی جیهان – هەولێر پلەى یەکەمى لەسەر ئاستى سەرجەم زانکۆ حکومى و تایبەتیەکانى هەرێمى کوردستان و، پلەى دووەمى لەسەر ئاستى سەرجەم زانکۆ حکومى و تایبەتیەکانى عێراق بەدەستهێناوە، جگە لەوەی پلەی (251)ی لەسەر ئاستی جیهانی بەدەستهێناوە.
لە کۆتاییشدا، وتى: ئەم کۆنفرانسە دەرفەتێکی گرنگى ڕەخساند بۆ یەکخستنی هەوڵەکانی نێوان دامەزراوە ئەکادیمییە دیارەکان، وەک زانکۆی موسڵ، زانکۆی جیهان-هەولێر، و زانکۆی وۆچ لە پۆڵەندا، بۆ گەیشتن بە ئامانجە هاوبەشەکانی پەیوەست بە پێشخستنی توێژینەوەی زانستی و بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای زیرەکی دەستکرد، بۆ ئەوەش بەناوى سەرۆکایەتى زانکۆی جیهان- هەولێر، پڕۆفیسۆر دکتۆر ئەمجەد سابر دەلۆ سوپاسی هەموو ئەو کەسانەى کرد، کە لە سەرکەوتنی ئەم کۆنفرانسە بەشداربوون بەتایبەت زانکۆی موسڵ و زانکۆی وۆچ لە پۆڵەندا و، توێژەرانی بەشداربوو لە ناوخۆ و دەرەوەی عێراق و ئەندامانی سەرجەم لێژنەکان، هەروەک هیوای سەرکەوتن بۆ کارەکانی کۆنفرانسەکە خواست، جارێکى دیکە ئەو بەڵێنەى دوپاتیکردەوەوە، کە زانکۆى جیهان-هەولێر بۆ هەمیشە وەک ناوەندێکى ئەکادیمى گرنگ دەرگاى بەڕووى زانستخوازان و ئەکادیمیستان کراوە دەبێ لەپێناو چالاککردنی بزووتنەوەی توێژینەوەی زانستی لە بوارە جیاکان .
لەلایەکى دیکەوە دکتۆر نەوزاد یەحیا باجگر سەرۆکى دەستەى ئەمینداریەتى زانکۆکانى جیهان وتەیەکى پێشکەشکرد، لە وتارەکەیدا دواى بەخێرهێنانى میوانانى ناوخۆ و دەرەوە، بە گرنگیەوە باسى لە کۆنفرانسەکەدا کرد بەتایبەت کە تەوەرە سەرەکیەکانى جەخت لە بابەتى زیرەک دەکاتەوە، وەک بابەتێکى نوێ لەسەر ئاستى جیهان، جەختى لەسەر ئەوەش کردەوە کە پەرەپێدانى بوارى کارگێڕى و دارایی بەسودوەرگرتن لە زیرەکى دەستکرد دەتوانێ دەسکەوتى گرنگ بەدەست بهێنێ، ڕونیشیکردەوە، زیرەکى دەستکرد لە ئەمڕۆدا بایەخى زۆرى بۆ ڕێکخستنى کاروبارەکانى ژیان لەسەرجەم بوارەکاندا هەیە، بۆ ئەوە مەبەستەش وتى: دەبێ زانکۆکان و توێژەران توێژینەوەکانیان بەرەو زیرەکى دەستکرد و شیکردنەوەى لایەنە جیاکان و چۆنیەتى سودوەرگرتن بۆ ڕێکخستن و باشترکردنى کاروبارەکانى ژیان ئاراستە بکەن و، بەرچاوى کۆمەڵگە ڕون بکەن و، میکانزمەکانى سودوەرگرتن لە بوارى زیرەکى دەستکرد دەستنیشان بکەن، لە کۆتایشدا هیواى خواست زانکۆکان لەو کارى هەماهەنگى و هاوبەشى کارانە بەردەوام بن تا بەیەکەوە دەسکەوتى زانستى بۆ گەلەکانیان و مرۆڤایەتى بەدەست بهێنن.
هەر بەو بۆنەیەوە؛ پرۆفیسۆر دکتۆر تۆماس ئۆریسزیک (Tomasz Uryszek ) بە نوێنەرایەتى سەرۆکایەتى زانکۆى وۆچ (University of Lodz) لە پۆڵندا وتارێکى پێشکەشکرد، لە وتارەکەیدا، خۆشحاڵى زانکۆکەیانى پیشاندا بەڕێکخستن و بەڕێوەبردنى ئەو کۆنفرانسە زانستیە هاوبەشەیان لەگەڵ زانکۆى جیهان-هەولێر، پاشان بە گرنگیەوە باسى لە کۆنفرانسەکە کرد ووتى: تەوەرەکانى کۆنفرانسی ئەمساڵ پەیوەندییەکی بەهێزیان بەباتەکانى سەردەمەکە هەیە، وتیشى ئەم کۆنفرانسە وەک سەکۆیەکی نایاب بۆ ئاڵوگۆڕی بیرۆکە و هاوبەشکردنی ئەزموون و دروستکردنی هاوکاری نوێ ؛گرنگى خۆى هەیە، هیواشى خواست ئەو گفتوگۆیانەی ئەنجام دەدرێن بەرهەمدار بن و دەرئەنجامەکانیش بۆ هەموومان مانادار بن.
نوێنەرى زانکۆى وۆچ بەشێککى دیکەى وتەکەى تەرخانکرد بۆ ئاستى ئەو هەماهەنگى و هاوکارییەى لەگەڵ زانکۆى جیهان-هەولێر هەیە، بەتایبەت لە ڕێکخستنى کۆنفرانسى زانستى هاوبەش و، ئاڵوگۆڕى فێرخوازان، بۆ ئەوەش بەبایەخەوە باسى لە پێویستى پتەوکردن و فراوانکردنى زیاترى ئەو پەیوەندیانە کرد، کە بەهۆیەوە دەسکەوتى زانستى بەدیهێناوە، وتیشى ئەم دەسکەوتانە وایکردوە وەک زانکۆى وۆچ هەنگاوى زیاتر بنێین بۆ بەردەوامیدان و بەهێزتربوونى ئەو پەیوەندییانە.
لە وێستگەیەکى دیکەى ڕێوڕەسمى کردنەوەى کۆنفرانسەکەدا، وتارى زانکۆى موسڵ لەلایەن پڕۆفیسۆر دکتۆر ساهر ئەحمەد سەلمان نوێنەرى سەرۆکى زانکۆى موسڵ خوێندرایەوە، لە وتارەکەدا دواى ئەوەى خۆشحاڵى خۆیان بەو کارە زانستیە هاوبەش پیشاندا، پیرۆزبایی لە زانکۆى جیهان-هەولێریان کرد بۆ ڕێکخستن و میوانداریکردنى پێنجەمین کۆنفرانسى زانستى نێودەوڵەتى هاوبەش لە بوارى زانستە داراییە و کارگێڕییەکان، لە بەشێکى دیکەى وتارەکەیدا بە گرنگیەوە باسى لە پێگە و ناو و ناوبانگى زانکۆى جیهان-هەولێر کرد و، بە زانکۆیەکى نمونەیەکى و خاوەن پێگەیەکى تایبەت وەسفى کرد، سەبارەت بە کۆنفرانسەکەش نوێنەرى زانکۆى موسڵ وتى: ئاڵنگارییەکانى ئەمڕۆ لەسەر ئاستى ناوخۆ و دەرەوە پێویستى بە چارەسەرى داهێنەرانە هەیە، چونکە جیهان لە زۆر ڕوەوە ڕوبەڕوى ئاڵنگارى کارگێڕى و دارایی بۆتەوە، مایەى خۆشحاڵیشە ئەم کۆنفرانسە تایبەت بە بوارێکى گرنگ و، دەبێتە ئامرازى سەرەکى و پێویست بۆ پێداچونەوە و سەرلەنوێ داڕشتنەوەى بنەما کارگێڕى و دارایی دامەزراوەکان، چونکە پەیوەندى بە کارى داهاتوو هەیە، وتیشى عێراق دەوڵەمەندە بەسەرچاوەى مرۆیی و سامانى سروشتى، بەڵام لە ڕووى کارگێڕى و دارایی پێویستى بە ڕێکخستنەوە هەیە، ڕاشیگەیاند: بۆ سود وەرگرتن و پەرەپێدانى بوارەکە پێویستە ڕاوێژ بە توێژەران و ناوەندە ئەکادیمیەکان بکرێ، چونکە خاوەن دیدگا و تێڕوانینى زانستى و نوێن، لە کۆتایی وتارەکەیدا نوێنەرى زانکۆى موصڵ پیرۆزبایی لە پڕۆفیسۆر دکتۆر ئەمجەد سابر دەلۆ سەرۆکى زانکۆى جیهان-هەولێر و ستافى زانکۆ کرد بۆ هاوبەشیپێکردنیان و میواندارىکردنى ئەو کۆنفرانسە، هیواشى خواست کۆنفرانسەکە ببێتە بناغەیەکى گرنگ بۆ داهاتویەکى باشتر بۆ گەلى کوردستان و عێراق.
دواى پێشکەشکردنى وتارەکان، کارەنامەى کۆنفرانسەکە دەستپێکرد، واش بڕیارە لەو کۆنفرانسەدا کە ماوەى دوو ڕۆژ بەردەوام دەبێ، (٥٨) توێژینەوە لە ڕێگەى شەش تەوەری جیا لەلایەن توێژەران پێشکەش دەکرێن، سەربارى ئەوەش شەش قسەکەری سەرەکى وەک ((Keynote Speaker کۆنفرانسەکە بەڕێوەدەبەن.
وەک کارمەندی خۆبەخش لە سەنتەر کار دەکەم: کاری کارگێڕی لە ڕێکخستن، چاودێری هوڵی تاقیکردنەوە، ناو تۆمارکردن بۆ خولەکانی ئینگلیزی و هەر کارێکی پێویستی تر. لە سەنتەری زمان بەردەوام خولی زمانی جیاواز دەکرێتەوە هی زمانە جیاوازاکان، وەک خۆبەخشێک لە هەموویدا هاوکار بووم، چ لە ڕێکخستن یان وانە وتنەوە. هەروەها لە کاتی ڕاگەیاندنی خولەکانی ئیمپیریاڵ باردەوام لە سەنتەر ئامادەبووم و هاوکاری بەشداربووان و کارمەندەکانم کردووە. کارەکانی من بێ بەرامبەرن و تەواو خۆبەخشییە.
