بەشی وەرگێڕان لە زانکۆی جیهان-سلێمانی ڕۆژی جیهانی وەرگێڕانی بە زنجیرەیەک چالاکی جۆراوجۆر کردەوە، کە ڕۆڵە ئەکادیمی و کلتووری و کۆمەڵایەتییەکانی وەرگێڕان ڕوون دەکاتەوە.
چالاکیەکان بە بەشداریی مامۆستای یاریدەدەر نەورۆز محەمەد، ئەندامی ئەنجومەنی بەشی وەرگێران، لە پڕۆگرامێکی ڕاستەوخۆ لە دەزگایی میدیایی کوردسات، دەستی پێکرد. مامۆستا نەورۆز باسی ڕۆڵی گرنگی وەرگێڕان کرد لە ئاڵوگۆڕی کلتوری و دروستکردنی پەیوەندی، هەروەها دیدگای بەشەکەی بۆ ئامادەکردنی خوێندکارانی بەتوانا بۆ دابینکردنی پێداویستییەکانی جیهانی پیشەیی هاوچەرخ ڕوونکردەوە.
وەک بەشێک لە هەوڵەکانی بەش بۆ پاراستنی ژینگە، بەشەکە کەمپەینێکی ژینگەیی لە پارکی ئازادی لە سلێمانی ڕێکخست. خوێندکاران و ستافی بەشەکە بەشدارییان لە پاککردنەوەی پارکەکە کرد و پەیامێکی گەورەیان دەربارەی بەرپرسیارێتی کۆمەڵایەتی و گرنگی پاراستنی شوێنە گشتییەکان کۆمەڵگە، گەیاند.
دواتر لە هەمان ڕۆژدا، بەشەکە گەشتێکی کلتووریی بۆ سینەما سالم ڕێکخست، کە خوێندکاران دەرفەتیان پێدرا بە تەماشاکردنی یەکێک لە تازەترین فیلمە کوردییەکان بە ناونیشانی (زەوی سەخت و ئاسمان دوور). کە ئامانج لێی ئاشناکردن و بەستەنوەی کلتور و هونەری هاوچەرخی شارەکەیە.
بەشی وەرگێڕان لە زانکۆی جیهان-سلێمانی کە لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزراوە، کە تیایدا لە ڕێگایی مامۆستایانی پسپۆڕەوە خوێندکاران بە شێواز و تەکنیکەکانی وەرگێڕان لە ئینگلیزی و کوردی و عەرەبی ئاشنادەکرێن. جگە لە لێهاتوویی زمان، پڕۆگرامەکە دەرچووان ئامادە دەکات بۆ هەمەچشنی کارو پیشەی وەک مامۆستای ئینگلیزی، وەرگێڕی یاسایی، ڕۆژنامەنووس، وەرگێڕی ڕاستەوخۆ، شارەزای زمانەوانی، و ڕێکخەر و بەڕێوبەر لە کۆمپانیا و ڕێکخراوە جۆراوجۆرەکان.
بە تێکەڵکردنی ڕاهێنانی ئەکادیمی لەگەڵ چالاکییە پراکتیکی و کلتووری و کۆمەڵایەتییەکان، بەشی وەرگێڕان بەردەوامە لە بەهێزکردنی ڕۆڵی خۆی وەک ناوەندێک بۆ فێربوونی زمان و بەشداریکردنی کۆمەڵگا لە هەرێمی کوردستان.
بە ئامادەبوونی پ. د. ئومێد رفیق فتاح سەرۆکی زانکۆی جیهان سلێمانی، و سەرۆکایەتی بەش و مامۆستایان و خوێندکارانی بەشی وەرگێڕانی زانکۆی جیهان سلێمانی بۆنەیەکی تایبەتی ساز کرد.
لە بۆنەکەدا سەرۆکایەتی بەشی وەرگێڕانی زانکۆی جیهان سلێمانی بە هاوکاری مامۆستایانی زانکۆی جیهان سلێمانی، ١٦ کۆمپیوتەری لاپتۆپی بەخشی بە خوێندکارانى قۆناغی دووەمی بەشی وەرگێڕان تا بتوانن وەک پێداویستییەکی هەنوکەیی بۆ ئامادەکردنی سیمینار و ئەرکەکانی وانەخوێندنی رۆژانە سودی لێ وەربگرن. لە بەرامبەردا پ. د. ئومێد رفیق فتاح سەرۆکی زانکۆی جیهان سلێمانی سوپاس و پێزانینی پێشکەش بەو مامۆستا بەڕێزانە کرد کە هاوکار و دەستبارگری پڕۆژەکەیان کرد و هیوای سەرکەوتنی بۆ خواستن.
بەشی وەرگێڕانی ئینگلیزی لە زانکۆی جیهان سلێمانی، ساڵی ٢٠١٨ دامەزراوە و لە م بەشەدا خوێندکاران جگەلە فێربوونی زمانی ئینگلیزی، راهێنان لەسەر شێواز و تەکنیکەکانی وەرگێڕانی ئینگلیزی بۆ کوردی/عەرەبی ئەنجام دەدەن، هاوکات پاش بەدەستهێنانی بڕوانامەی بەکالۆریۆسی چوار ساڵە، دەرچووانی بەشی وەرگێڕانی زانکۆی جیهان سلێمانی دەتوانن وەک (مامۆستای ئینگلیزی، وەرگێڕی یاسایی، رۆژنامەوان و وەرگێڕی راستەوخۆ، شارەزای زمانەوانی، رێکخەر لە کۆمپانیا و رێکخراوەکان، بەڕێوەبەری پەیوەندییەکان) خزمەت بکەن.
لە چوارچێوەی چالاکیە زانستی و خێرخوازییەکانی دامەزراوی زەکاتی زانست، (پ.ی.د. نوری حەمە سعید) خولیەکی فێرکاری بە ناونیشانی «فێرکردنی زمانی عەرەبی و خوێندنەوەی قورئانی پیرۆز» ڕێکخست بۆ کۆمەڵێک فێرخواز لە ناوچەی «جەوار جەرای نوێ». ژمارەی بەشداربووان گەیشتە ٧٥ کەس. خولەکە لەلایەن ژمارەیەک مامۆستای خۆبەخشەری پسپۆڕ لە زمانی عەرەبیدا وانەوترا و ماوەی دوو مانگ بەردەوام بوو. دوای کۆتاییهاتنی خولەکە، خەڵات بەسەر بەشداربوواندا دابەشکرا و بڕوانامەی بەشداریکردن پێیان درا.
دەزگای زمانەوانی زانکۆی جیهان سلێمانی، ژمارە ٩ی گۆڤاری زمانەوانی بڵاوکردەوە، کە ئەم ژمارەیە تایبەت کراوە بە ئاوڕدانەوە لە رێزمان، رێنوس، مێژوو و ئەدەبیاتی شێوەزاری هەورامیی و بە ڕێنوس و رێزمانی شێوەزارەکە چاپ و بڵاوکراوەتەوە.
لە سەروتاری ئەم ژمارەیەدا کە پ.د. ئومێد رفیق فتاح سەرۆکی زانکۆی جیهان سلێمانی دەینوسێت، هاتووە: «گرنگیدان بەشێوەزارەكانی زمانی كوردی تەنها ئاوەڕدانەوە نیە لە زمان وەكو بنەمایەكی مانەوەی شێوەزارەكە، بەڵكو گرنگیدانە بەزیندووكردنەوەی كلتورو بیرەوەری مێژووی ناوچەیەكی كوردستان، كە زۆر خاڵی هاوبەش كۆی كردونەتەوە، ڕەنگە لە ڕوانگەیەكەوە والێك بدرێتەوە كە نووسین و گرنگیپێدان بەشێوەزارێك لەچەند ڕوویەكەوە مانای زیندووكردنەوەی شێوەزارێكە و زیان بە زمانی ستاندارد دەگەیەنێت.»
لەبەشێکیتری سەروتارەکەدا، سەرۆکی زانکۆی جیهان سلێمانی نوسیویەتی، «ئاراستەی زانستی و بێلایەن ئەوەیە كە گرنگیدان بەشێوەزار جگە لەوەی لەڕووی كلتورییەوە زمانە فەرمییەكە لە ڕووی وشە و زارەوە بەهێز دەوڵەمەند دەكات، لە هەمان كاتدا هەستی پاڵپشتی و ئینتیمای نیشتیمانی زیاتر دەكات. بۆیە لەم ڕوانگە زانستییەوە نووسین و ئاخاوتن و گرنگیدان بەشێوەزار دەكرێت وەكو بنەمایەك بێت بە سیاسەتی فەرهەنگی لە چوارچێوەی سیاسەتی گشتی و فەرمیحكومەتدا. گرنگیدان بە سیاسەتی فەرهەنگی لە هەردەوڵەتێك دەتوانێت ڕۆحی نیشتیمانی و تایبەتمەندی جیاوازی قوڵتربكاتەوە. هەروەها لەلایەكی ترەوە، هاندانی زیاتری قەڵەمی ئەو نوسەرانەیە كە دەتوانن بەو شێوەزارانە بنوسن و هەوڵی مانەوە لەسەر پێ وەستانی شێوەزارەكە بدەن. چونكە هەر شێوەزارێك ئەگەر نوسین و كلتورەكە نەنوسرێتەوە. لە یادەوەری دانیشتوانەكەیدا وون دەبێت و نامێنێتەوە.»
لە سەروتاری ئەم ژمارەیەکی گۆڤاری زمانەوانیدا هاتووە؛ لە شێوەزاری هەورامی بەهۆی یەكگرتووی قسەكەرەكان پانتای جوگرافی ناوچەكە ڕەنگە زیاتر لە شێوەزارەكانی تر بەرگری كردبێت و لە سنورە جوگرافییەكەیدا ماوەتەوە، بەڵام ئەم فاكتەرانە بەس نین بۆ زیندوومانەوە و پارێزگاری لەڕەهەندی ئەسترۆپۆلوجی شێوەزارەكە و لایەنی هێمایی شێوەزاری هەورامی، بۆیە لەم ژمارەیەدا گۆڤاری زمانەوانی زانكۆی جیهان-بسلێمانی لەڕێگەی كۆمەڵێك نوسەر، لێكۆڵینەوە و نووسینمان لەبارەی گرنگی و كلتوری شێوەزاری هەورامی كرد. بەهیواین لە ڕێگەی ئەم هەوڵەوە، كەلێنێكمان پڕكردبێتەوە لە ئەدەبیات و كلتور و شێوەزاری هەورامی
بەڕێز (د. مؤمن یاسین محمدامین) مامۆستا و توێژەری زانکۆی جیهان سلێمانی بە ئامادەبوونی بەڕێز (م. عومەر ئەنوەر- سەرپەرشتیاری هۆبەری توێژەران و چالاکییەکانی چاکسازی گەورانی سلێمانی) سیمینارێکی پێشکەش کرد بە سزادراوانی زیندانی چاکسازی گەورانی سلێمانی. لە سیمینارەکەدا کە لە هۆڵی کتێبخانەی چاکسازی گەورانی سلێمانی بەڕێوەچوو و زیاتر لە ٢٥٠ سزادراوی چاکسازی گەورانی سلێمانی تیایدا بەشداربوون بابەتێک بە ناونیشانی (ژیاندۆستی و پێکەوەژیان؛ پێداچوونەوەی فیکری پێویستیی و خزمەتە!) پێشکەش کرا. لەسەرەتای سیمینارەکەدا د. مؤمن یاسین محمدامین، ئاماژەی بە چەمکەکانی جوانبینی، ژیاندۆستی و پێکەوەژیان کرد و دواتر باسی لە رێگاکانی گەشتن بە جوانبینی و هاوکات باسی لە کاریگەری مرۆڤە باش و جوانبین و ژیاندۆستەکان کرد لەسەر کۆمەڵگە و ئاماژەی بەوەکرد کە بنەمای مرۆڤ جوانبینیە و مرۆڤ لە خۆیدا زادەی پەروەردە و ڕەسەنایەتییە و نابێ هیچ هۆکارێک ببێتە هۆی تێکدانی ئەم بنەماییە. لە بەشێکیتری سیمینارەکەدا مامۆستا و توێژەرەکەی زانکۆی جیهان سلێمانی، ئاماژەی بە چەندین توێژینەوەی جیاوازکرد کە رۆڵە باش و کاریگەرەکەی مرۆڤ لە کۆمەڵگەکەدا دەدرەوشێننەوە و جەختی لەسەر کارایی و چالاکیی مرۆڤی کاریگەر کردەوە کە دەتوانێت بە بیرکردنەوەی ئەرێنی و جوانبینی کاریگەری لە دیوە جیاوازەکانی ژیانی رۆژانە دابنێت. لە تەوەرێکیتری سیمینارەکەدا د. مؤمن یاسین محمدامین ئاماژەی بە چەمکی پێداچوونەوەی فیکری (المراجعات الفکریة) کرد کە لە مێژووی مرۆڤایەتیدا دەیان کەسایەتی گەورە و بیرمەندی جیهانی بە موراجەعات و گۆڕانکاری و پێداچوونەوەی فیکری رێگای سەرکەوتنی خۆیان دۆزیوەتەوە و بوونەتە ئایکۆنێکی گەورەی خزمەت بە مرۆڤ و مرۆڤایەتی و رەنگرێژی ژیانیان کردووە، هاوکات باسی لە مێژووی چەند کەسێکی گەورە کرد کە بە بەرزکردنەوەی ئاستی (بیرکردنەوەی رەخنەیی) و (پێداچوونەوەی فیکری) بوونەتە نمونەی ناوازە کە بۆ هەمیشە خوێندنەوە و تێگەشتن لە ژیانیان شانازییە. لە کۆتایی سیمینارەکەدا، ئامادەبووان بە پرسیار و سەرنجەکانیان بەشداری گفتوگۆیەکی تێروتەسەلیان کرد.
كولیژا یاسا ل زانكویا جیهان-دهوك ب سهرپهرشتیا (د.ریبر حسین یوسف) راگرێ كولیژێ، و ب ههماههنگى دگهل دهستهیا سهربخۆ یا مافێ مرۆڤى ل دهوكێ، و چاكسازیا مهزنان، ووركشووپهك دهربارهى (مافێ زیندانیان د چاكسازیاندا ل دهوكێ) هاته ئهنجامدان، ئهڤه ژى پشتى ب دویماهى هاتنا خۆلا راهێنانێ بۆ قوتابیێن كولیژا یاسا ب رێیا ئهنجامدانا سهرهدانا بۆ چاكسازیا مهزنان ل دهوكێ و ئامادهكرنا راپورتێن گرێدایى مافێ زیندانیان د بوارێ ساخلهمى، ئارامى، كاركرن د ناڤا چاكسازیێ دا و پهیوهندى دگهل ژیانا دهرڤهى چاكسازیێ.
قوتابى لسهر 5 گرۆپان هاتنه دابهشكرن، ههر گرۆپهكى راپورتهك لسهر لایهنهكێ مافێن زیندانیان ئامادهكر، و تێبینى و پێشنیارێن گرێدایى بابهتى ئاراستهى رێڤهبهریا چاكسازیێ و دهستهیا مافێ مرۆڤى كرن، ل دویماهیا ووركشۆپى باوهرنامێن رێزلێنانێ لسهر قوتابیان هاتنه دابهشكرن، و رێزلێنان هاته پێشكێشكرن بۆ بهرێز (عهمیدێ مافپهروهر محمد حسن) رێڤهبهرێ چاكسازیێ، و (دلێر عبدالله) رێڤهبهرێ دهستهیا سهربخۆ یا مافێ مرۆڤى ل دهوكێ هاته كرن.
مهراسیمی کۆتاییهاتنی خولی پێداگۆجی بۆ مامۆستایانی سنوری پارێزگای سلێمانی لە زانکۆی جیهان-سلێمانی بەرێوە چوو لە مەراسیمەکەدا کە بەڕێزان پ. د ئومێد رفیق فتاح سەرۆکی زانکۆی جیهان-سلێمانی و پ.ی د. سادات عبداللە ياريدەرەری سەرۆکی زانکۆ بۆ کاروباری زانستیی و خویندنی باڵا تێدا ئامادەبوون، (١١٠) بەشداربوو لە مامۆستایانی پەروەردە خولێکی پیداگۆجی ٦هەفتەییان تەواوکرد. .پاش پیرۆزبایی، سەرۆکی زانکۆی جیهان-سلێمانی دڵنیایی دا بە مامۆستایان کە زانکۆی جیهان هەمیشە لە هەوڵی گۆرانکاری و بەرەوپێشبردنی پڕۆسەی خوێندندایە و بەردهوامە لە پاڵپشتیکردنی کەرتی پەروردە لە سنووری پارێزگای سلێمانی. لە کۆتاییدا، بڕواننامەی ڕێزلێنان بەخشرایە ڕاهێنەرانی خولەلە وبەشداربووان جەختیانکردەوە لەسەر گرنگیی بەردەوام بوونی ئەم جۆرە خولانە لە داهاتوودا.
ڕۆژی یەکشەممە ڕێکەوتى (9/3/2025)، گروپێک لە فێرخوازانى بەشی ژمێریاری لە زانکۆی جیهان – هەولێر سەردانی ئامادەیی بەهرەى کچانیان لە شارى هەولێر کرد و چالاکیەکى مرۆیی خۆبەخشیان ئەنجامدا.
سەردانەکە بەسەرپەرشتى هەریەک لە دکتۆر ئیبراهیم حسێن و مامۆستاى یاریدەدەر ڕاز ئازاد جەلال بەڕێوەچوو، فێرخوازان دواى ئەوەى لەلایەن مامۆستا شەونم جەنگى مستەفا بەڕێوەبەرى قوتابخانەکە و، مامۆستایانى قوتابخانەکە پێشوازییان لێکرا، دواى بەخێرهێنانیان لە وتەیەکیدا دەستخۆشى لە فێرخوازانى زانکۆى جیهان-هەولێر و مامۆستایان کرد بۆ ڕێکخستن و بەڕێوەبردنى ئەو دەستپێشخەرییە، پاشان فێرخوازان کۆمەک و هاوکارییەکانیان بەسەر ئەو قوتابیانەى قوتابخانەکەدا دابەش کرد، کە لە خێزانى کەمدەرامەت و هەژارن و، پێویستیان بە پاڵشتى و دەستگیرۆیکردنیان هەیە بۆ ڕەخساندنى ژینگەیەکى لەبارەى خوێندن، تا بتوانن قۆناغەکانى خوێندن بەسەرکەوتویی تەواو بکەن.
ڕێکخستن و بەڕێوەبردنى ئەم چالاکیەى بەشى ژمێریارى لە زانکۆى جیهان-هەولێر لە چوارچێوەى زنجیرەیەک چالاکی جۆراوجۆر دێ بۆ پاڵپشتیکردنى ئەو چین و توێژە جیاوازانەى کۆمەڵگە کە پێویستیان بە کۆمەک و دەستگیرۆیکردن هەیە.
ل دویف راسپاردێن وهزارهتا خواندنا بلند و ڤهكولینێن زانستى یا حكومهتا ههرێما كوردستانێ، ب فهرمانا سهرۆكاتیا زانكویێ لژنهك هاتیه پێكئینان بۆ هۆشیاریا ماموستا و فهرمانبهر و قوتابیان ل دۆر بهرهنگاربوونا مادێن هۆشبهر و كارتێكرنێن دهروونى و خراب لسهر مرۆڤ و جڤاكى.
ل رێكهفتى (10/3/2024) ب ئامادهبوونا بهرێز (پ.د.زیرڤان عبدالمحسن أسعد) سهرۆكێ زانكویێ، لژنا ناڤبرى ووركشۆپهك ئهنجامدا بۆ ستافێ ماموستا و فهرمانبهرێن زانكویا جیهان-دهوك ب مهرهما دیاركرنا نهخشێ زانكویێ د بهرهنگاربوونا مادێن هۆشبهر دا و كارتێكرنێ ژێ پهیدا دبن.
ل دویماهیێ دهرگههێ دانۆستاندنێ ژلایێ ئامادهبوویان هاته ڤهكرن و چهندین تهوهر و بابهتێن گرنگ هاتنه گهنگهشكرن و چهندین تێبینى و پێشنیار ئاراستهیى لژنێ هاتنه كرن ب مهرهما مفا وهرگرتن و بكارئینان د بهرنامێ هۆشیاریێ دا.
ب ههماههنگى دگهل بهشێ پهرستارى و مایكرۆبایۆلوجى یا پزیشكى، خۆ گونجاندن دگهل ژیوارى و زێدهكرنا (زیرهكیا دهستكرد) د بوارێ تهتدرۆستى دا وێ چهندێ د سهلمینیت كو ئهزموون و كارێ پراكتیكى باشتر دكهت و ئامرازێن بهێز بۆ كارێ ساخلهمى دابین دكهت، گرنگیا پلاتفۆرما (بایۆدیجیتال) ئهزموون و خوگونجاندنێ دگهل بوارێ پزیشكى دا زێدهتر دكهت، و تێكهلیهكێ پهیدا دبیت دناڤبهرا ههردوو تێگههێن زیرهكیا دهستكرد و كارێ تهندرۆستى ب مهرهما مفا وهرگرتن د بوارێ چاڤدێریا تهندروستى دا.
